Bugün derste gördüğüm ve Türkiye’de kullanılmasını gerektiğini düşündüğüm bir sistemi anlatacağım: açık liste. Senelerdir parti liderinin seçtiği listelerin demokratik olmadığını ve insanları bu işin içine çekmemiz gerektiğini savunurdum ancak çözümü bulamazdım. Ön seçim geçerli bir çözüm değil. Şimdi buldum.

Seçimlerde Listedeki Sıralar Nasıl Belirlenir?

Bir kaç yolu var.

1- Parti lideri liste sıralarını belirler,
2- Parti merkezinde özel birim vardır ve onlar belirler,
3- Parti üyelerinin seçtiği delegeler belirler,
4- Parti üyeleri belirler.

Türkiye’de ne yazık ki, parti liderleri hazırlıyor. Bu sene bir tek CHP ön seçim yaptı.

Ön Seçim Nedir?

Ön seçim, parti adaylarının listesini belirlemek için yapılan ve parti üyelerinin oy vererek liste sırasını belirlediği seçimdir.

Liste Sırası Nedir?

Örneğimi Eskişehir üzerinden vereceğim. Eskişehir, TBMM yani meclise 6 temsilci gönderiyor. Bu yüzden her parti 6 temsilci belirliyor. Örneğin X partisi Eskişehir’den %50 oy aldıysa, toplamda 6 kişi gidecekse, bunların 3 tanesi X partisinden oluyor.

Gidecek isimler ise, sıralamaya göre gönderiliyor. Kapalı liste örneğinde sıralamaları göreceksiniz. İlk sırada yer almak çok önemli çünkü liste başında olmak, ilk gönderilecek isim demektir. Belki 2. sıradaki temsilci meclise gidemez ancak ilk sırada olanın gitme ihtimali yüksektir.

Kapalı Liste Oy Pusulası

Tabi ki örnek olarak ben yaptım. Liste altında isimler yazmasada Türkiye’deki mantık aynıdır.

2015 ulusal seçimlerde kapalı oy pusulası örneği EskişehirBurada tek bir oy hakkınız var. Partiyi seçebilirsiniz ya da bağımsız aday (varsa) “sadece birini”seçebilirsiniz. Türkiye’de kullanılan bu şekildedir. Herkes partiyi seçer, parti oy oranına göre listeden isim/isimler yollar ya da yollayamaz. Meclise gönderilecek temsilciler, liste sırasına göre yollanır.

Burada seçmen, desteklediği partiye oy verir. İlk sırada beğenmediği bir isim olsa dahi bir şey yapmaz. İsimlere değil, partiye oy verilir. Bana göre fazlasıyla demokrasi dışı.

Açık Liste Oy Pusulası

2015 ulusal seçimlerde açık oy pusulası örneği Eskişehir

Burada partiye oy atmazsınız. İsimlere oy atarsınız. 6 tane isim yollanıyorsa; en çok oy alan 6 isim meclise yollanır. 6 seçeneği işaretleme hakkınız vardır (Eskişehir 6 temsilci yolladığı için).  6 tanesi aynı partiden olabilir, farklı partilerden toplamda 6 olabilir ya da tek isim bile seçebilirsiniz. Ancak bağımsızlardan seçecekseniz, tek isim hakkınız var.

Böylece liste sırasının pek önemi kalmaz. Önemli olan partinin seçtiği sıralama değil; seçmenin partiden bağımsız şekilde “isimlere” oy vermesidir. Bu şekilde daha demokratik bir seçim olacaktır. Partiler değil, Türkiye kazanır.

Olması gereken sistem budur.