Bir süredir yazmak istediğim bir konuydu. Daha da ertelemeden başlıyorum.

2. Dünya savaşı, bir çok yönden önemli bir savaştır. Sömürgeciliğin bittiği dönem, bu dönemdir. Naziler sömürgeci olan bazı ülkeleri işgal etmiş (Fransa gibi), ayrıca Afrika bölgesinde sömürgeleri de işgal etmiştir. İşte sömürgeciliğin bitişi bu döneme denk düşer.

Samuel Huntington’ın “Medeniyetler Çatışması” araştırmasına göre ki bunu bulup okuyabilirsiniz; böylece Irak ve Suriye’nin 3’e bölünmesi, azınlıkların hak talebi ve Yeni Dünya Düzeni adını verdiği bu sistemi “illüminati”, Amerika her yerde gibi abuk subuk komplo teorilerinin dışında anlayabilirsiniz; dünya tarihi çeşitli aşamalardan gelmiştir.

1- Peace of Westphalia,
2- Fransız Devrimi
3- Rus Devrimi
4- Soğuk Savaşın Bitişi

Medeniyetler çatışması, Soğuk Savaşın bitişi yani Sovyetlerin çöküşü ile başlar. Bu dönemi incelemek gerek ve bu yazımda 2. Dünya Savaşı’ndan sonra başlayacağım.

Almanya çöktüğünde ki kesinlikle belirtmem gerek; Amerikalılar tonlarca bombayı hiçbir stratejik öneme sahip olmayan şehirlere yağdırdıktan ve Sovyetler Birliği askerleri Almanya’da 2 milyon kadına tecavüz ettikten sonra; Berlin Amerika, İngiltere, Fansa ve SSCB arasında 4’e bölündü. Doğu Berlin dediğimiz bölge, Sovyetlere ait olan bölgedir.

 

Bu bölünmenin etkilerini fotoğrafa baktığınızda anlayabilirsiniz. Batı tarafı beyaz ışık (florasan) kullanırken, Doğu tarafı ampul kullanmakta. Doğu ve Batı Berlin, hâlâ kültür olarak eşitliği yakalayabilmiş değil, anlaşmazlıklar ve farklı bakış açıları var.

Neyse…

**

İkinci Dünya Savaşı Sonrası

Fransız Devriminden sonra 1919’lara kadar (Avusturya-Macaristan ve Osmanlı’nın çöküşüne), federasyon mantığı vardı ve bu bitti. Saydığım 2 devletin çöküşüyle özellikle. Peki ne başladı? Fransız Devrimi, milliyetçilik akımlarını başlattı ve “ulus devlet” kavramı başladı. Eğer Türkiye için federasyon düşünen varsa, ne kadar tarih yoksunu olduğu ve politika ile ilgili olmadığı buradan anlaşılır.

Rus Devriminden sonra, iki ideolojinin yani komünizm ve kapitalizmin savaşı başladı. Rus Devrimiyle birlikte, tarihte ilk kez komünist/Marksist bir ülke kuruldu. 2. Dünya Savaşı’nın sonlanmasıyla, bu ideoloji çekişmesi en üst seviyeye çıktı.

 

Soğuk Savaşın Arka Planı

Peki neden? Nazi teknolojisi ve bilinmeyen yönlerinde biraz değinmiştim. Nazi döneminde teknolojik atılımlar vardı. Örneğin kablosuz kumandadan, elektron mikroskobuna; bugün interneti ve uzay yarışlarını sağlayan, askeri teknolojide füzeleri geliştiren ve havacılığı değiştiren R1, R2 roketleri ve jet motoruna kadar bir çok şey Nazi döneminde bulunmuş, geliştirilmiş, kullanılmıştı. Şöyle söyleyeyim, Porsche’un 1940’ların başında geliştirdiği şanzıman sistemi 1992’de arabalarda kullanılmaya başlandı.

İnternetinde bir askeri gelişim olduğunu düşünürseniz, bir çok teknoloji önce askeri alanda geliştiriliyor, sonra özel sektörün eline geçiyor. Teflonun uzak yarışı sırasında geliştirilmesi gibi.

**

Haliyle Naziler dönemi kapandığında; zaten çekişme içinde olan iki ideoloji, bilim adamlarının Avrupa ama özellikle Amerika ve Rusya’ya dağılmasıyla birlikte “karşı taraf” konusunda tedirginlik yaratmıştır. Bu da, yarış içine ve Nazilerin roket, jet motorları ve UFO benzeri kalkanlı uçak ve havacılık gelişimleri nedeniyle hava gücü ve uzay alanında ortaya çıkmıştır.

Uzaya ilk araç yollayan, ilk canlı yollayan, ilk insan ve ilk kadın yollayan Ruslardır ancak Ay’a ayak basan ilk insan Amerikalıdır Komplo teorilerini bir kenara bırakırsak; buradaki çekişmeyi daha iyi anlayabiliriz.

 

Sovyetler Birliğinin Çöküşü

Ana başlığımıza geldik. Kapitalizm, rekabete dayalıdır ve plansızdır. Bu yüzden arge dediğimiz şeylerin çıkması normaldır. Ancak komünizm ise insanlığa dayalı ve planlı ekonomidir. Haliyle gelişim konusunda sıkıntı olacaktır. Dahası için bknz: ekonomik sistemler ve farkları.

Bir süre sonra Sovyetler Birliği içinde çıtırdamalar başladı. Kapitalist yani liberal ekonomi, dolayısıyla liberal; yani bireysel özgürlüğün olduğu bir sistemde haber alma özgürlüğü vardır, kısıtlama yoktur. Fakat Sovyetler Birliği bir totaliter rejimdi. Plan, baskı, güç kullanımı vardı. Haliyle Amerika ile rekabet konusunda sıkıntılar çekti.

Bu yüzden Gorbaçev, Glastnost ve Perestoroyka adında reformlar başlattı. Birisi ekonomik alanda insanlara mülkiyet hakkını veriyordu (sınırlı şekilde) çünkü daha önce kimsenin işletmesi olamıyordu. İşletmeler halkındı ancak, devlet işletiyordu. Diğer herkes işçi. Bu yüzden komünizm hakkındaki “işçi sınıfının diktatörlüğü” deyimini katılarak kullanıyorum.

Perestroika ise açıklık politikasıydı. Sovyetler birliğinde ölümler, istatistikler ve diğer bilgiler yayınlanmazdı. Çernobil faciasında bile her şey yolunda vs diyerek gerçekler halktan gizlenmiştir. Bu tür durumlar için getirilen bir reformdu.

İşin özü, temelinde liberal görüş ile politik ve ekonomik alanda başa çıkmak vardı. Ancak Gorbaçev’in bu düşüncesi, Komünist parti içinde muhalefete neden oldu çünkü bu düşüncelerin komünizmin felsefesiyle uyuşmadığını savundular.

 

Karmaşa Başlıyor: Baltik devletler

Baltik Devletler (Estonya, Litvanya, Letonya) ve Gürcistan bağımsızlıklarını ilan etti. Kontrol altına almak için, Gorbaçev; daha az merkezi bir federal sistem konusunda taslak hazırladı ve Yüksek Sovyet Mahkemesine (Supreme Soviet of the Soviet Union) 23 Kasım 1990’da sundu (kusura bakmayın, Türkçe karşılığı nedir bilemiyorum terimi yazamadım). Taslak kurulu ise 1 Ocak’ta çalışmaya başlayacaktı.

11 Aralık 1990’da, KGB Başkanı ise televizyona çıkarak KGB çalışanlarına, olağan üstü hal için hazırlanma çağrısı yaptı.

**

Gorbaçev’in emriyle, 17 Mart’ta Sovyetler Birliği referanduma gitti. Sovyet cumhuriyetleri için eşit egemenlik, tek ülke altında durma (SSCB) ve komünizm ile kalma gibi toplamda 5 konuluk bir halk oylamasıydı.

Halkın %77’si, referandumu onayladı, evet dediler. Ayrılıkçü hükümetler halk oylamasına katılmadı. Bu durum, başta Komünist parti olmak üzere politbüro ve askeriye içerisinde huzursuzluk yarattı.

 

Darbe Girişimine Doğru – Kırım

29 Temmuz 1991’de, Gorbaçev, Yeltsin ve Nazarbayev toplandı ve kökten komünistlerin, daha ılımlı (liberal görüşe yakın) komünistlerle değiştirilmesini tartıştılar. Çünkü liberal ekonomi ile rekabet için, bazı reformlara ihtiyaç vardı (Glasnost ve Perestoroyka gibi). Ancak KGB ajanları bu konuşmayı dinledi ve yazılı halini KGB başkanına yolladı.

4 Ağustos tarihinde, Gorbaçev tatil için Kırım’a gitti. Planı, 20 Ağustos’da “Yeni Birlik Anlaşmasını” imzalamak için geri dönmekti ki yukarıda bahsettiğimiz “daha az merkezi federal sistem” idi.

Fakat KGB çalışanları, bazı politikacılar ve yüksek düzey askerler bu taslağı okuyunca, Sovyetler Birliğinin dağılmasına yol açabileceği konusunda endişeye kapıldı ve aralarında SSCB Savunma Bakanı Yardımcısı, Sovyet savunma meclisi başkan vekili, Gorbaçev’in sekreteri ve Komünist Partisi merkezi komite sekreterinin olduğu 4 kişi, Gorbaçev ile buluşmak üzere Kırım’a gitti.

Gorbaçev’den “olağan üstü hal” ilan etmesini istedi ancak Gorbaçev reddetti. Komite üyeleri, Gorbaçev’in dış dünya ile bağlantısını kesti ve Gorbaçev’i kontrol altında tutmak için evinin çevresine KGB ajanlarını yerleştirdi. Geri döndüklerinde ise “Devlet Acil Durum Komitesi” kontrolü ele aldı ve 250 bin kelepçe sipariş etti. KGB ajanlarının ücretlerini ikiye katladılar (ki bu KGB ajanlarını yanlarına çekmek için çok önemli bir adımdı) ve bir hapishanenin tamamen boşaltılmasını emrettiler.

 

Darbe Girişiminin Bastırılması

(bunun öncesinde 3-4 günlük geliş gidişler var ancak onları kesiyorum).

19 Ağustos tarihinde Yeltsin Rusya Parlamentosuna gitti (beyaz saray olarak adlandırılır). Rusya Federasyonu Başbakanı ve Yüksek Sovyet Mahkemesi Başkanı da Yeltsin ile birlikteydi. Bir bildiri yayınladılar. Bildirinin başlıklarında; darbe girişiminin yasadışı olduğu, askeri birliklerin bu yasa dışı darbeyi yapan komiteye yardımı kesmeleri gerektiğini söylediler ve ülke çapında grev başlattılar.

 

İnsanlar parlamento önünde buluşmaya başladı ve komite, bu insanlar için operasyon planladı fakat KGB çalışanları ve bazı askeri birlikler bunu reddetti. Aynı zamanda, bazı askeri birlikler, Yeltsin’e bağlılıklarını bildirdi.

Burada görebileceğiniz gibi Rusya’da askeri durum biraz karışıktır. Tarih içinde zaman zaman görebiliriz ki; Rus birliklerinin bütünlüğü yoktur. 15 Temmuz kalkışmasında FETÖ destekçileri darbe teşebbüsünde bulunurken; TSK içindeki Atatürkçü ve diğer gruplar bir davranarak demokrasiden yana tavır almış ve kalkışmanın darbeye dönüşmemesi anlamında çok büyük bir iş başarmıştır.

Fakat Ruslarda durum böyle değildi. Askerlerin bir bölümü komiteye, diğer bölümü Yeltsin’e bağlılıklarını sürdürdü. Ancak komiteye bağlı olanlar dahi halka karşı operasyonu reddetti.

 

 

Ardından Yeltsin, parlamento önünde tankın üzerine çıkarak bir konuşma yaptı ve sonuç olarak, darbe girişimi bastırıldı.

24 Ağustos tarihinde Gorbaçev istifa etti, komite üyeleri tutuklandı, komite dağıtıldı. Ukrayna’nın bağımsızlık bildirgesi, Yüksek Sovyet Mahkemesi tarafından kabul edildi. İlerleyen günlerde diğer ülkeler Sovyetler Birliğinden ayrıldı.

Böylece fiilen, Sovyetler Birliği çöktü.

**

Sovyet Sonrası Rus Politikası

Sovyetlerin Çöküşü ile birlikte Rus halkı tarihlerinde ilk defa liberal demokrasi ve liberal ekonomi ile tanıştı. Rus halkında şok etkisi yarattı haliyle çünkü çok yabancıydı. 2 Ocak 1992’de, Yeltsin ekonomik reform açıkladı ve bu reformda; vergilerin yükseltilmesi, özelleştirmeler, devlet harcamalarının kısıtlanması vardı.

Ekonomik reform paketinden sonra parlamento üyeleri, Yeltsin’e karşı çıktı. Şunu tekrar hatırlatmakta yarar var; parlamento üyeleri 1989’da seçilmişti. Yani hâlâ komünist olanlar ve komünist yanlılarıydı. Oysa sistem değişmişti.  Bu yüzden, parlamento üyelerinin liberal hareketleri reddederek komünist düşüncede kalması normal.

Yeltsin, parlamentonun yeni anayasa ve sisteme geçebilecek kapasitesi olmadığını düşündü ve parlamentoyu dağıttı. Rutskoy bir açıklama yaptı ve bu kararın Anayasaya aykırı olduğunu söyledi. Parlamento ise Rutskoy’u Başkan ilan etti ancak zaten Yeltsin başkandı. Yani Yeltsin tarafından bakarsak; kapatılan parlamento ve Yeltsin Başkanlığı vardı. Diğer taraftan ise, Yeltsin yoksayılıp, parlamento var sayılıyordu ve yeni Başkan atadılar.

Politik Oyunlar : Seçim Zamanı

Yeltsin, seçimlerin 1994 Haziran’ında olacağını söyledi. Ancak parlamento burada sıkça görülebilecek bir politik ayak oyunu yaparak, seçimlerin Mart ayında olacağını söyledi. Bu, güzel bir baskı tekniğidir ve parlamento üyeleri ile Yeltsin arasındaki çekişmeye güzel bir örnektir.

Yeltsin’in neler yapabileceğini bile parlamento üyeleri, parlamentoyu işgal etti. Yeltsin ise parlamentonun elektrik, su ve iletişimini kesti. İnsanlar ise, parlamento önünde, parlamento üyelerine karşı desteklerini göstermek için buluştu.

Yeltsin’in adımı kesindi, parlamentonun bombalanması emrini verdi.

 

Aynı zamanda özel kuvvetler operasyon yürüttü ve parlamentoyu ele geçirdi. Yeltsin’in istediği oldu, yeni parlamento üyeleri neo-liberal ekonomik programları kabul etti.

 

Rus Oligarkları ve Mafyaları

Yeltsin’in özelleştirme programından sonra, devlet maden ve işletmelerini (ki bakır, demir, doğalgaz, petrol gibi kuruluşları) çok ucuza alan işadamları birden zenginleşti ve Oligark sınıfını oluşturdu. Putin’in Rusyası adlı 4 bölümlük belgeselde Putin’in bu Oligarklar ile nasıl savaştığını görebilirsiniz.

Bu kararsızlık sürecinde mafyalar türedi. Yaşam standartları komünist zamanlardan daha kötü hale geldi, ufak Çeçen bölgesi Rusya’nın başına dert oldu ve 3 yılda 6 Başbakan bu yüzden görevden alındı. 1999 yılında Yeltsin, FSB (yeni KGB) Başkanı Vladimir V. Putin’i Başbakan olarak atadı. İlk işi Çeçenistan sorununu bitirmek için savaş açmak oldu. Çünkü Çeçenistan Rusya’ya baktığınızda çok küçük bir bölge olmasına rağmen sürekli Rus askerlerini geri püskürten ve bu yüzden moral bozan bir bölgeydi.

İlk resimdeki Chechnya, ikinci resimdeki kırmızı bölgedir Çeçenistan ve ikinci resimde beyaz yerlerin tümü Rusya Federasyonudur. Karşılaştırın.

**

 

Putin Dönemi

Bu ekonomik, sosyal, politik krizler yüzünden 31 Aralık 1999’da Yeltsin istifa etti ve Rusya, yeni yüzyıla yeni bir Başkan ile girdi. Ancak Başkanlık seçimleri 4 ay sonraydı.

Rusya, büyük bir ülke. Cengiz Han, Napolyon, Hitler gibi çeşitli güçlerle savaşıp kazandı. Diğer bölgelerin aksine Rus halkı sert, güçlü ve biraz otoriter lider ister (Türk halkı ile kıyaslayın, bizimkilerde biraz böyledir). Gücünü göstermeli, “van münüt” demeli, “heyt demeli” Rus Başkanları (:

Şunu anlamak gerek; bu kadar büyük coğrafyada bu kadar büyük güçlerin saldırısına maruz kalmış, Soğuk Savaş döneminde tıpkı Batı tarafı gibi her an savaş tehlikesiyle yüzleşmiş, Soğuk Savaş’tan yenilerek çıkmış bir halk olarak güçlü olmak, tekrar eski dünya gücüne kavuşmak Ruslar için çok önemlidir. Yenilmiş, tehdit içinde ve güvensizlik hakimdi.

Bunu bilen Putin’in danışmanları; bu olguyu ve Putin’in ajan olmasını iyi kullanıp, Putin’i bir James Bond gibi gösterdiler. Putin at biner, uçak kullanır, judocudur (kara kuşak), F1 kullanır…

 

**

Haliyle Putin seçimleri kazandı. Amerikalılar ve Avrupalılar efemine, nazik, komik liderler sevebilir ancak Ruslar sevmez. Obama vs Putin yazarak konuyla ilgili bir çok karşılaştırma görselini bulabilirsiniz.

Uzun yıllar sonra Çeçenistan problemini çözdü. Oligarklara sağlam bir ders verdi. ARtık Oligarklar devleti yönetmiyor; devlet Oligarkları yönetiyor. Rusya, dünya politikasına etki etmeye başladı. Ancak bu süreçte Putin anayasayı değiştirdi, partisine tartışmasız üstünlük sağladı. Yürütme, yasama ve yargıdan üstün.

Yıllardır Erdoğan’ın böyle bir sistem getireceğini söylüyordum, zaten görünürde buna benziyor. Elbette anayasa bu yazmaz ama fiilen, yürütme; yasama ve yargıdan üstün konuma gelecek [bknz].

 

Ukrayna Güney Osetya Abazya

Gürcistan içindeki Güney Osetya ve Abazya bölgeleri Rus kontorlündedir. Anayasa ile birlikte, Rusya’nın, Rusları koruması (dünyanın her yerinde) sağlandı. Gürcistan’daki Rus azınlıklarına Rus vatandaşlığı verildi ve ayrılıkçı Ruslara Gürcistan müdahale edince, Rusya hemen dur bakalım diyerek 2 günde Gürcistan’ın Başkentine ulaştı (40 km kala durdu).

Kaldı ki Putin uyarmıştı:

Sarkozy arabulucu olarak yardıma koştu, anlaşmayı imzalattı.

Aynı şekilde Kırım’ı aldı. Oradaki Ruslara vatandaşlık verdi. Ukrayna iç savaşında Kırım’daki durumu basıtmraya çalışan Ukrayna hükümetine karşı askerler gönderdi ve Kırım’ı neredeyse kan akıtmadan ele geçirdi. Ardından hukukçu olan Putin, referanduma giderek; Kırım halkının Rusya’ya bağlanmak istediğini dünyaya gösterdi ve Kırım’ı topraklarına kattı.

 

Putin’in Silahları

Bu tarz durumlarda doğal kaynakları, müzakerede silah olarak kullanır. Yanılmıyorsam 2012’ların başında Avrupa’nın doğalgazını kış günü soğukta kesmişti (Ukrayna olayı yüzünden).

Öte yandan BRICS, Şangay İşbirliği Örgütü, Avrasya Ekonomik Birliği’ni NATO ve AB ile rekabet etmek için kurdu (BRICS’e dikkat, sağlam bilim ve teknoloji adımlarını 20 yıla kadar göreceğiz bu ülkelerde).

Ayrıca askeri silah üretiyor; uçak, tank, füze, silah vs. Aynı zamanda bunları satıyor, örneğin Suriye en büyük alıcılarından birisiydi.

 

Sonuç Olarak

Rus halkı demokrasi ile ilk kez tanıştı ve her geçiş döneminde olduğu gibi bu dönem Ruslar açısından sancılıydı. Putin dönemindeyse Rusya Çeçen sorununu bitirdi, Kırım’ı aldı, Osetya ve Abazya konusunda büyük değişimler var (Gürcistan elini süremiyor).

Aynı zamanda 1990’lara (Yeltsin dönemine) bakarsak ve hatta SSCB’nin son dönemlerine; Rus halkı daha iyi durumda. Batılılaşma başladı ve ekonomileri düzeldi. Tabi otoriterlik arttı, medyada falan baskı arttı ancak çok şey yaşayan Rus halkı için bunlar fazla takılacak şeyler değil. Ekonomi iyi, Rusya tekrar dünya gücü olma yolunda.

Türk tarihi gibi, Rus tarihide sürekli tek adamlık, otoriterlik ile gelmiştir. Eski bir kültürdür, dünya için önemli bir topluluktur. Putin ile daha iyi durumda (Türkiye’nin aksine)…

Haliyle bazı şeylere şimdilik katlanıyorlar.

**

Ruslar, Persler (İran), Macaristan, Japonya, İngiltere gibi ülkelere iyi bakın arkadaşlar. Türkiye’de tarihten bu yana (Sadece Osmanlı değil Göktürkler vs var) varolmuş bir millettir. Türkiye, ülke olarak çok önemli bir coğrafyada. Bu yüzden çok oyunlar oynanıyor. Ancak 200 yıllık Amerikalıların, 300-500 yıllık Almanların vs anlayamacağı bir şey var; bu milletin sağduyusu vardır, binlerce yıllık devlet geleneği vardır. Biz bu zor durumlardan da çıkarız.

Uzlaşıyı öğrenmemiz, laikliği kabullenip eğitime ve argeye ağırlık vermemiz gerek. Yakın ve uzak tarihi öğrenmemiz gerek. Biz de Rusya, İran, İngiltere gibi olabiliriz.

Uzlaşı kültürü, eğitime önem ve argeye yatırım ile.