Kelime olarak bakacak olursak (TDK);

Sade (Farsça): Süsü ve gösterişi olmayan (Türkçesi yalın).
Basit (Arapça):  Yapılması veya anlaşılması kolay olan, karışık olmayan (Türkçesi bayağı).
Kolay (Türkçe): Sıkıntı çekmeden, yorulmadan yapılabilen, emeksiz, zahmetsiz, güç ve zor karşıtı

Arapça ve Farsçanın Türkçe karşılıklarına da bakalım:
Yalın
: 1- Gösterişsiz, süssüz, sade (söz, yazı). 2- halk: Çıplak, kınından çıkmış
Bayağı: Aşağılık, pespaye, kaba, banal,”herhangi bir özelliği olmayan”

Neden bu kadar çok şey verdim ?

Öncelikle Türkçelerini kullanalım ve öğrenelim. Şimdi ise buralardan yola çıkarak kavramlar ardındaki farkı, “örnekleriyle” gösterelim.

Kavram Olarak Minimalizm

İnsanlar diyor ki neden sade’yi kullanmıyorsun (genelde kullanıyorum) fakat Türkçe özenim, Farsça kelimeden uzaklaştırıyor. Farsça konuşacağıma, İngilizce minimalist sözcüğü daha mantıklı.

Kısaca minimalism kolaylık, yalınlık demek (sanırım yalın daha doğrusu). Yukarıdaki kelimelerin açıklamalarına baktığınızda iki kavram ortaya çıkıyor;

  1. Bayağı. Halk arasındaki adıyla “basit”. Birisine çok basitsin dediğinde hakaret olarak algılanır çünkü basitlik her şey gibidir. Özelliği yoktur. Basit kadın dediğinde fazlasıyla kötü anlam içerir.
  2. Yalın. Halk arasındaki adıyla sade. Yalınlık, kolaylıktır. Minimalist düşünceyi görmek için Apple ürünlerine bakın, Google’a bakın. Kullanım kolaylığını göreceksiniz. Ancak bayağı değildir!

Kimin İçin Kolay

Minimalist ürünlerde kolaylık ikiye ayrılır.

Üreten için kolaysa;
Ürün sıkıcıdır, kullanıcı için karmaşıktır, kalitesizdir, yapılmış olmak için yapılır.

Kullanıcı için kolaysa;
Üzerinde düşünülmüştür, kaliteli malzemeler kullanılmış ve araştırma geliştirme süreci vardır.

 

google tasarım

Bu örneğe baktığınızda, butonlardan falan anlayacak kadar bilgisayar biliyorsanız; kutucuğa bir şey yazıp, butona basacağınızı ve biraz daha ilerlediyseniz giriş (enter) butonuna basmanız gerektiğini bilirsiniz.

 

Yalın ve Kolay Değil, Bayağı Olan Bir Örnek

mnmlist.com

Bu siteye girdiğinizde “minimalist” tasarımı uygulamaktan çok, bayağılık, yani basitlik anlayışını görürsünüz. 1990’ların renkli siteleri yerine iki renkli bir site yaptığını görürsünüz ancak mantık 1990’ların siteleriyle aynıdır.

 

Minimalizmin Temelleri

1- Az Çoktur

Sadelik, karmaşıklığın çözümlenmiş halidir fikri çok önemlidir. Karmaşıklık bir sorundur. Zen’e göre, minimalizme göre; karmaşıklığın olduğu yerde çözülmemiş ve hatta anlaşılamamış sorunlar vardır.

Eski telefonları hatırlayın; onlarca tuşlar vardı. Ekran minicikti. 2007’de iPhone bir değişim başlattı ve plastik tuşların yerine ekranı doldurdu, tuşları ise yazılma yükledi.

Bazen üreticiler her şeyin olmasını istiyor ve bu yanlış. Ürününüzün, yaptığınız projenin amacı nedir? Bütün özellikler bu amacı desteklemeli. Bu amaca uygun özellikler olmalı.

Bir araba hız için yapılıyorsa, tır kadar ağır olmamalı. Ağırlığı, hız yapabileceği kadar düşük ancak savrulmayacak ve takla atmayacak kadar  ayarında olmalı ve kanat, tasarım ile desteklenmeli.

minimalist poster (sadecilik) (1)

Bu görsel güzel bir örnektir. Reklamcılık konusunda minimalist bir poster.

 

2- Görünüş, İşlevdir

Nasıl göründüğü, aslında nasıl çalıştığı ile ilgili olmalı. Eğer işlevsel bir özelliği yoksa, tasarıma eklenmemelidir. Eklense dahi, işleve ve fikrin özüne uygun olmalıdır.

 

3- Çağdaş Olmalı

Çağdaş, yani günümüze uygun olmalı. Hatta Apple’ın yaptığı gibi tasarımda öncü olmalı ve yeni bir anlayış, moda başlatabilmeli.

Google, logosunu değiştirdi. Daha eskileri var ancak önceden kabarıkken, daha kıvrımsız (sans-serif) ve düz (flat) tasarıma geçti. Peki neden? Çünkü dünyanın ve internet tasarımının gidişatı bu yöndeydi.

google logo değişimi

 

Bayağı ürünlerde eski teknoloji kullanılır. Fakat yalınlık demek son teknolojiyi alıp kullanmaktır. Böylece ürünlerin süresi hemen geçmeyecek.

 

4- Düzen

Her şeyin düzeni olmalı. Neyin ne olduğu ve “neden orada olduğu” bilinmeli. İlk bakışta algılanabilmelidir. Minimalizm aynı zamanda hislere hükmetmektir.

 

5- Yararlı Mı? İhtiyaç Var Mı?

Sadece ürünlerde değil, hayatınızda da uygulayabileceğiniz bir kuraldır. Örneğin kola içiyorsunuz. Yararlı mı? Yemekte kola içmenize ihtiyaç var mı? Kesinlikle yok. Kolanın herhangi bir şekilde yararı yoktur.

Peki kola yerine daha yararlı bir şey içebilir misiniz? Örneğin meyve suyu, maden suyu yada direkt su?

Ürün ve fikirlerinizde de mutlaka bu soruları sorun. Örneğin Steve Jobs USB’nin ilk kullanıldığı Mac’i yapmıştı. CD sürücüsünü tamamen kaldırdığında, kendi çalışanları bile sorguladı. Şu an CD’nin ve USB’nin kullanım oranı nedir? Geleceği görün.

 

6- İki Özellikliği Daha Da Yalınlaştırabilir Misiniz?

Apple’da ses bölümünü saymazsak; uyku ve home tuşu vardır. Kapatma değil.

Uyku tuşuna:
Bir kez basıldığında uyanır.
Bir kez basıldığında uyur.
Uzun süreli basıldığında kapatma seçeneği çıkar.
Uzun süreli basıldığında açılır.
Home tuşu ile bir kere basıldığında ekran görüntüsünü alır.
Home tuşu ile birlikte uzun süre basıldığında reset atar.

Hatta donanım ve yazılım uyumunda, tekrar başlatırken Apple simgesini gördüğünzde uyku tuşundan elinizi çekince (ve yanlış hatırlamıyorsam home tuşuna bir kez basınca) iTunes’a yüklüyse, iOs yazılımını tekrardan kurabiliyordunuz.

Bir tuşa ne kadar çok özellik yüklenmiş değil mi? Hepsi için ayrı bir tuş yüklenebilirdi. Fakat demişler ki “bunu daha fazla nasıl yalınlaştırabiliriz?”. Sonucunda da bunlara ulaşmışlar.

Aynı şeyi telefonda da göreceksiniz. iPhone’dan sonra telefonlar sadece konuşmak ve mesajlaşmak için yok. İnternet ile birlikte, uygulamalar ile birlikte bütün hayatımız oldu. Bilgisayardan fazla telefon kullanıyoruz artık.

 

Sonuç Olarak

Yanlış yapmamak gerek. Yalınlaştırırken bayağılaştırmamalıyız. Kullanabileceğimiz güzellikleri kullanmamız ancak fikrimizin özünü anlamamız gerek. Projelerimizde ve ürünlerimizde, hayatlarımızda bunları kullanmamız gerek.

Örneğin: hayatınızda minimalist olun.

Sevgiler, saygılar.