Son gönderilerden haber almak için twitter hesabımızı takip edebilirsiniz

Kargaşa anında yapılacak en iyi şeyin bir adım geriye çekilip, olaylara geniş açıdan bakmak olduğunu daha önceki yazılarımda dile getirmiştim.

Dün yaşanan uçak krizi ciddi bir olaydır. Ancak Türkiye-Rusya arasında savaş,çatışma vs başlatmaz. Lavrov’da benzeri ifadelerde bulundu. İlgilenenler için : Türk Tarafı ve Rus Tarafının Açıklamaları

Türkiye gazda Rusya’ya bağlı. Doğru. Ancak Rusya bunu karşılıksız yapmıyor. Batının yaptırım uyguladığı bir dönemde Türkiye’den para gelişi var. Ayrıca Rusya’nın ülkemizde kullandığı hatlar mevcut. Bu yüzden ilişkiler bir anda bitemez. İki tarafta ilişkileri bitiremez.

Ekonomik İlişkiler

rusya ticaret iliskileri

dogalgaz hatlari

Senelik gelen turist sayısı 3-4 milyon arasında değişiyor.

Tarım-meyve konusunda Rusya, Türkiye’nin en büyük alıcısı.

Tekstil, Rus krizinden önce Türk üreticiler için çok önemli pazardı.

İnşaat ve yapıda 1988’den bu yana 32 milyar dolarlık proje üstlendi. Yurtdışındaki Türk inşaat şirketlerinde Rusya lider konumda. 2014 yılında 4 milyara yaklaşan 47 proje üstlenildi.

**

Bilgesam’ın araştırmasına göre [1] ve Cumhuriyet gazetesinin haberine göre [2]:

Dışabağımlılık petrolde %93, doğalgazda %98. 45 milyar metreküp doğalgaz tüketiyoruz. Rusya ve Rusya’nın müttefiki İran’dan aldığımız gaz toplamda 34,9 milyar metreküp (26,2 Rusya – 8,7 İran)

Alınan toplam doğalgazın yüzde 46’sı elektrik santrallerinde kullanırken, yüzde 25’i sanayide, yüzde 20’si ise konutlarda (ısınmak için) kullanıyoruz [3].

**

Ekonomik Alanda Gerçekleşmesini Beklediğim Adımlar

Açıkçası Türkiye-Rusya arasında ekonomik ilişkilerin fazlasıyla yoğun olduğunu ve ne Türkiye’nin ne Rusya’nın bu ilişkileri bozmak istemeyeceğini düşünüyorum. Rusya’daki inşaat projeleri, nükleer santral iptal edilebilir ve turistlerin sayısı düşebilir.

Ancak mevcut işler devam edecektir. Rusya’nın da Türkiye’nin de buna ihtiyacı var. Bu işler bir müddet etkileyecektir. Türkiye’nin ve Rusya’nın tutumu önemli. Yeni ekonomik anlaşmalar konusunda sıkıntılar yaşanabilir. Ancak mevcut dışalım/dışsatım ve yürütülen projelere yansıyacağını düşünmüyorum.

Politik Açıdan Durum Biraz Farklı Olacak

Rus tarafını inceleyen biri olarak Rus yanlılarının gruplarını, hesaplarını takip ettim. Açıkça istenilen “intikam”. Putin’in desteği Rusya’da %85 ve bu desteği alması rastlantı değil. Bazı sert adımlar attı ve desteği arttı. Ever Rus halkıda Türk halkı gibi gücü seviyor ve peşinden gidiyor.

Putin’in, Rus halkına istediklerini vereceğini düşünüyorum. Hukuksal açıdan ve politik açıdan kurulacak güzel bir “kumpas” ile ya uçak düşürülebilir, ya da başka türlü “cevap” verilebilir.

Daha önce belirttiğim üzere: Lazkiye’ye S400 yerleştirdiler. Olurda aynı rotadan bir uçak daha geçerse, olurda Türkiye vurursa olurda Rusya, S400’ler ile vuran uçağı vurursa… Ne olacak? Putin in şöyle bir açıklaması var[4]:

SU-24 uçağının düşürülmesi sonrası yeni vakaların yaşanma ihtimalini göz ardı edemeyiz. Benzer şeyler tekrarlanırsa mutlaka tepki vereceğiz.

**

BUNLARA RAĞMEN,

Bu tarz sert açıklama ve “yaptırım kararlarının” politik nedenlerle yapıldığını düşünüyorum. Çünkü kamoyu var, iki tarafta tam sokak ağzıyla anlatmak gerekirse “halkın gazını almak” zorundalardır. Doğal süreç olarak Rusya hayır geçmedik diyecek (geçse bile). Türkiye’yi suçlayacak ve bu yüzden yaptırım kararları açıklanacak. Politikanın doğası.

Bölgede Rus varlığı önemliyken, Türkiye bu süreçte çok önemliyken; Avrupa ve Amerika’dan (ve NATO’dan) gelen “uzlaşı” çağrısı ve “aranızda halledin” sözleri zaten durumu açıklıyor.

Öte yandan “sınır ihlâli” konusunda Türkiye hem Rusya hemde diğer devletlere güzel bir mesaj vermiştir. Sınırı geçtiyse, angajman kurallarınca uçağın düşürülmesi doğrudur. Dünden beri eleştirdiğim kısım, belki bu seferlik olmayabilirdi çünkü Lavrov ülkeye geliyordu. Geldiğinde hem Lavrov’a durumu belirtip, hem basın açıklamasında olayları anlatıp; ardından bir daha tekrarlanması halinde ateş edileceğini söyleyebilirdik.

Olayın sonrasında da acilen Rus makamlarına haber verilmeliydi. “E uçağın milliyetini bilmiyorduk” böyle bir şey olmaz! Bakın Suriye’de hangi devletler kaç uçakla operasyon düzenliyor:

Suriye'yi bombalayan ülkeler: Amerika, Fransa, Rusya, Avusturalya, Kanada

**

“Olay olduğunda uçağın milliyetini bilmiyorduk, Ruslar açıklayınca öğrendik” gibi bir savunma olamaz!

Olay olduktan sonra bu operasyon yapan ülkelere telefon açıp, bilgi verirsin. Sınır ihlali oldu ve bu yüzden uçağı düşürdük diye. Kontrol ederler ve bildirirler. Sende detaylı bilgileri paylaşırdın. Rusya’nın en çok eleştirdiği konuda bu zaten, “sanki Ruslar Türk uçağını vurmuş gibi Rusya’ya bilgi vermeden önce hemen NATO toplantısı talep ettiler” dedi Putin.

Lavrov’un da şöyle bir sözü var, bugün yaptığı açıklamada:

*Az önce Türkiye Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu’yla bir telefon görüşmem oldu. Kendisi bu göreve dün getirilmişti ve acil olarak bir telefon görüşmesi yapmamızı istedi. Elbette biz Türk tarafından herhangi bir tepki almayı —ve bu tepkiyi daha üst düzey bir yetkiliden almayı- dün bekliyorduk. Ancak geç olması hiç olmamasından iyidir.

******

Sonuç Olarak

Tarafları, haksızlığı ve haklılığı tartışmaya gerek yok. Ruslar sınır ihlal etse bile “evet hatalıyız” diyemez. Dolayısıyla hatalı değillermiş gibi Türkiye’ye karşı yaptırım kararı almalarının nedeni halkın desteği ve halkın düşünceleridir, kamoyu yani. Uluslararası alanda da Türkiye’yi IŞİD’e ve teröristlere destek vermekle suçlamaları normal.

Politik ilişkiler ne olursa olsun, ekonomik ilişkiler (yenileri değil, mevcut olanlar) devam edecektir.

Açıkçası 6-8 ay içinde tekrar adımlar bekliyorum. Rusya ile Türkiye’nin bölgede gergin ve düşmanca tavır takınması iki tarafada yaramaz. Dahası Ortadoğu’ya, Avrupa’ya, Amerika’ya ve NATO’ya hiç yaramaz. Bu yüzden er yada geç ilişkiler tekrar kurulmaya başlayacak.

Eskisi gibi olmaz, o da ayrı konu…

Uzmanlar Türkiye’nin haklı olduğunu söylüyor [5], Merkel’in “her ülkenin topraklarını koruma hakkı vardır” açıklaması geldi[6], ABD Savunma Bakanlığı sözcüsü “Bu olay Türkiye ile Rusya arasında” dedi[7]. Dolayısıyla bu gerilim er yada geç bitmek zorunda. Ancak ben Rusya’nın “intikam” istekleri için bir adım atacağını düşünüyorum.

Artık Türk jetlerinin Suriye’nin sınırını geçtikten sonra geri dönebileceğinden şüpheliyim.

Ayrıca bknz
Tür-Rus Gerilimi : 5.5 Saniye İçin Değer Miydi?

İlk Adımlar

Olaydan sonra atılan önemli adımları paylaşmak istiyorum. Rusya’nın ticaret konusunda bazı problemlerçıkartması, sınırlarda kamyonlarımızın beklemesi muhtemel.

– Ermeni soykırımını reddetmenin suç sayılacağı yasa tasarısı Adil Rusya Partisi lideri tarafından DUMA’ya sunuldu (ilgili tweet : Rusça).

Ekonomik yaptırım açıklamaları geliyor. Dediğim gibi bunların gerçekleşeceğini DÜŞÜNMÜYORUM! Gövde gösterisi ve halkın gazını almak için yapılan açıklamalar bence. İşte tarım bakanının açıklamaları (kaynak : sputniknews ajansı)

– Tarım bakanı, “gerekirse” tarım ihracatını Afrika ve Ortadoğu ülkelerine yönlendirebileceklerini açıkladı. Bu ihracat 3,5 milyon ton.

– Tarım bakanı : Rusya ithalatında Türk sebzelerin payı yüzde 20. Sebze ithalatını, öncelikle domatesi İran, Fas, İsrail, Azerbaycan ve Özbekistan sebzeleriyle ikame edebiliriz